معرفی و آشنایی با انواع مولتی متر و راهنمای خرید 

مولتی متر‌ دیجیتال ( یا به اختصار DMM ) در واقع یک وسیله اندازه گیری اساسی است که باید در جعبه ابزار هر کسی که با برق و الکترونیک سر و کار دارد وجود داشته باشد. این دستگاه‌ برای آزمایش ، عیب یابی ، تعمیر و نصب انواع وسایل الکتریکی مورد استفاده قرار می گیرد.

به دلیل وجود انواع مولتی متر‌ دیجیتال در بازار با قیمتهای مختلف ، خرید مولتی متر دیجیتال مناسب برای نیاز‌های شما کاری دشوار است. در بازار شما با مولتی متر‌هایی مواجه خواهید شد که قیمت بسیار کمی دارند و به نظر می رسد امکانات زیادی دارند و دستگاههایی را مشاهده می کنید که به نظر امکانات محدودی دارند و بسیار گرانقیمت هستند. اما نکته اینجاست که انتخاب مولتی متر دیجیتال به سه معیار اساسی بستگی دارد :

• نیاز‌های شما
• بودجه شما
• میزان استفاده روزانه شما
• نکات اولیه در خرید مولتی متر

آشنایی با انواع مولتی متر

اگرچه اساس کار تمامی مدل های دستگاه مولتی متر یکی می باشد با این وجود انواع مختلفی از این دستگاه متناسب با کاربردهای مختلف تولید و در بازار عرضه شده است این دستگاه به دو دسته ی مولتی متر آنالوگ یا عقربه ای و مولتی متر دیجیتال تقسیم می شوند.

به وسیله مولتی متر می توان چندین کمیت الکتریکی از قبیل ولت ، آمپر و اهم را اندازه گیری کرد. در مدل های پیشرفته مانند مولتی متر های دیجیتال میتوان ظرفیت خازن ، مقدار فرکانس و میزان حرارت را نیز اندازه گیری کرد. برخی از این مولتی متر های دیجیتال قابلیت‌های دیگری از قبیل اندازه گیری میلی آمپر، میکرو آمپر، تست دیود، تست اتصال و … را دارا می باشند.

سرعت نمونه برداری از امواج الکتریکی در مولتی مترها بسیار پایین می باشد بنابراین توانایی نمایش شکل موج را ندارند بدین منظور در برخی از نیازها اسیلوسکوپ دیجیتال جایگزین مناسبی جهت مشاهده ولتاژ و تغییرات لحظه ای آن می باشد.

نحوه کار با مولتی متر

هنگام کار با دستگاه مولتی متر توجه به نکات زیر ضروری است:
۱-برای اندازه گیری شدت جریان باید دستگاه را به طور سری در مدار قرار داد.
۲-برای اندازه گیری اختلاف پتانسیل باید دستگاه را به طور موازی بین دو نقطه از مدار قرار داد.
۳-هنگام اندازه گیری مقاومت لازم است جریان برق را قطع کنیم. در غیر این صورت به دستگاه آسیب می‌رسد.
۴-دستگاه را با احتیاط جا به جا می‌کنیم و از وارد آمدن ضربه به آن و یا سقوط دستگاه جلوگیری می‌نماییم.
۵-پیچ تنظیم صفر دستگاه را نباید دستکاری کرد، زیرا این بخش از دستگاه خیلی حساس است و ممکن است فنر مربوط به آن قطع و دستگاه خراب شود.
۶-همیشه هنگام اندازه گیری کمیت‌ها کلید سلکتور را روی بیشترین درجه قرار می‌دهیم و در صورت لزوم به تدریج آن را کاهش می‌دهیم تا به دستگاه لطمه ای وارد نشود.
۷-حتی الامکان کلید سلکتور را در جهت حرکت عقربه‌های ساعت می‌چرخانیم، به علاوه چرخاندن سریع کلید سلکتور برای دستگاه خالی از ضرر نیست.

مواردی که در خرید مولتی متر باید مورد توجه قرار بگیرند

یک مولتی متر معمولی می تواند ولتاژ های AC/DC ، جریان های AC/DC ، مقاومت و وصل بودن سیم و دیود را بسنجد. پس در خرید مولتی متر باید توجه کنید که مولتی متر شما باید حداقل دارای این امکانات باشد.برخی مولتی متر های پیشرفته تر امکانات بیشتری مانند اندازه گیری ظرفیت خازن ، فرکانس شمار یا فرکانس متر ، فشار سنج و دماسنج و تست کننده ترانزیستور را نیز دارا می باشند. توجه کنید :

این که یک مولتی متر امکانات زیادی داشته باشد نشان از مرغوبیت آن ندارد. برخی مولتی متر های بی کیفیت و ارزان موجود در بازار به نظر امکانات پیشرفته ای دارند اما در واقع دقت و کیفیت آن ها چنان پایین است که امکاناتشان عملا قابل استفاده نیست.

امکانات ساده یک مولتی متر

• گستره مولتی متر و رقم ها

گستره یک مولتی متر طبق تعریف به معنای کمترین تغییر در ولتاژ مورد اندازه گیری است که موجب ایجاد تغییر در عدد اعلامی مولتی متر شود. گستره یک مولتی متر دیجیتال با تعداد عدد هایی مشخص می شود که آن مولتی متر می تواند نمایش دهد. یک مولتی متر دستی ۳½ ، در واقع دارای سه جایگاه عدد دیجیتالی است که می توانند از صفر تا ۹ را نمایش دهند و یک جایگاه عدد دیجیتالی که تنها قادر به نمایش صفر و یک است . پس گستره عددی مولتی متر مورد بررسی ما ±۱,۹۹۹ است. اکثر مولتی متر های موجود در بازار یا به شکل ۳½ و یا ۴½ هستند. یعنی یا گستره ای برابر با  ±۱,۹۹۹ و یا ±۱۹,۹۹۹ دارند. برخی وقت ها در بازار از کلماتی مانند رنج، بازه، یا شمارش به جای گستره استفاده می شود. در واقع تعریف شمارش بیشترین مقداری است که صفحه نمایشگر دیجیتال قبل از اینکه مجبور به تغییر بازه اندازه گیری مولتی متر باشید،نشان دهد. برای مثال یک مولتی متر دیجیتال ۴½ می تواند در بازار به این شکل معرفی شود که می تواند تا ۱۹۹۹۹ یا تا ۲۰۰۰۰ نشان هد یا بشمارد!

• دقت مولتی متر

دقت در این مولتی متر به معنای بیشترین خطایی است که در اندازه گیری قابل قبول است. معمولا خطای مولتی متر به شکل زیر نشان داده می شود:

±(% عدد اندازه گیری شده +  کمترین عدد قابل توجه )

این رقم نشان دهنده دقت مولتی متر شما و به معنای بیتشرین محدودیت خطای اندازه گیری پیرامون عدد واقعی در حال اندازه گیری است. مقدار کمترین عدد قابل توجه (LSD) در واقع به شما نشان می دهد خطای خواندن در بی اهمیت ترین رقم مولتی متر شما به دلیل خطای گرد کردن ، نویز های مختلف و خطای تبدیل کننده دیجیتال چقدر است. سخت بود ؟ اتفاقا آنقدر ها هم سخت نیست ! با یک مثال ادامه می دهیم: اگر شما یک مولتی متر ۴½ دارید و دقت آن به شکل ±(۰٫۱%+۱)) نوشته شده است ، در اندازه گیری یک ولتاژ DC به مقدار دقیق ۱۲٫۰۰۰ ولت ، ولت متر شما باید عددی بین ۱۱٫۸۸۰ تا ۱۲٫۱۲۰ ولت نشان دهد. ولتی بخواهید LSD را هم وارد بازی کنید آخرین رقم نشان داده شده (کمترین رقم قابل توجه) ممکن است به اندازه یک واحد تغییر کند. در این مثال با در نظر گرفتن LSD می توانیم بگوییم که عددی که انتظار داریم ببینیم عددی بین ۱۱٫۸۷۹ تا ۱۲٫۱۲۱ ولت است.

• امپدانس ورودی مولتی متر

وقتی یک مولتی متر را به یک مدار متصل می کنید.اتصال الکتریکی باعث می شود که مقداری از جریان برق از مسیر مولتی متر جریان پیدا کند. اگر این جریان برق بیش از حد بالا باشد هم روی عملکرد مدار در حال اندازه گیری تاثیر منفی خواهد داشت و به دلیل تغییر در مدار، اندازه گیری شما با خطای بزرگی مواجه می شود. برای این که این اتفاق نیفتد مقاومت یا به عبارت جامع تر آن، امپدانس ورودی یک مولتی متر باید بسیار بالا باشد. در حالت کلی امپدانس مولتی متر ها بالاتر از یک مگا اهم است. اما مولتی متر های بی کیفیت ممکن است امپدانس های پایینی داشته باشند، پس در خرید مولتی متر به این نکته توجه کنید که اگر می خواهید دقت اندازه گیری بالایی داشته باشید بهتر است مطمئن شوید که امپدانس ورودی مولتی متر شما به اندازه کافی بالاست .

• اندازه گیری ولتاژ AC یا DC

وقتی در حال خرید مولتی متر هستید ، یکی از مهم ترین مسائلی که باید به آن توجه کنید، توانایی مولتی متر در اندازه گیری ولتاژ است. در کار با مولتی متر ها ، بیشترین کاربرد یک مولتی متر معمولا اندازه گیری ولتاژ است. مهم است که بازه ولتاژ اندازه گیری اصلی مولتی متر بیشتر از وسایل و لوازم خانگی یا وسایل الکتریکی صنعتی (در صورتی که کار شما صنعتی است)باشد. تقریبا در تمام دنیا از جمله ایران ولتاژ برق خانگی حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ ولت است ، با این حال در ژاپن ، امریکای شمالی و برخی از کشور های امریکای جنوبی این مقدار حدود ۱۰۰ تا ۱۲۷ ولت است .

• اندازه گیری جریان AC یا DC

برای اندازه گیری جریان هم باید مطمئن باشید که مولتی متر شما توانایی تحمل جریان هایی که شما با آن ها سر و کار دارید را دارد و می تواند آن ها را اندازه بگیرد. همچنین در اندازه گیری جریان موضوع دیگری هم مهم است . امنیت دستگاه ! در اندازه گیری جریان های بالا ، در صورت استاندارد نبودن دستگاه ممکن است دچار شک های شدید الکتریکی شوید. این مسئله مخصوصا در مولتی متر های ارزان که معمولا دارای قسمت های امنیتی نیستند بسیار قابل توجه است . هیچگاه مولتی متر را برای اندازه گیری جریان های بالاتر از حد تحملش استفاده نکنید. مولتی متر های ارزان و بی کیفیت را حتی در زیر و نزدیکی حد تحمل اعلام شده نیز بیش از چند ثانیه استفاده نکنید !

• خرید مولتی متر به عنوان اهم متر

یکی از اساسی ترین امکانات یک مولتی متر در واقع اندازه گیری مقاومت الکتریکی و نیز چک کردن سیم ها برای نداشتن قطعی است. در واقع مولتی متر مقاومت بین دو نقطه تماس الکترود هایش را اندازه گیری می کند. برای این کار مطمئن شوید که قطعه مورد نظرتان حتما از مدار اصلی جدا شده باشد. همان طور که می دانید مدار های باز مقاومت بینهایت و مدار های بسته مقاومتی کوچک و نزدیک به صفر دارند. خیلی از مولتی متر ها در طراحی خود از یک بوق استفاده می کنند که در صورت اندازه گیری مقاومت بسیار پایین بوق به صدا در آمده و هشدار اتصال کوتاه می دهد. برخی از مولتی متر ها برای نشان دادن مقاومت بسیار کم یک هشدار تصویری مانند دیود نورانی دارند. در خرید مولتی متر ها حتما مطمئن شوید که صدای بوق مولتی متر به خوبی شنیده می شود و چراغ آن به خوبی و در نور زیاد هم قابل دیدن است.

• آزمایش دیود

بسیاری از مولتی متر های موجود در بازار عملکرد بررسی دیود را نیز دارا می باشند. در این عملکرد ، افت ولتاژ حالت اتصال مستقیم دیود روی نمایشگر مولتی متر نوشته می شود (معمولا به میلی ولت)

امکانات نیمه پیشرفته یک مولتی متر

• امکان اندازه گیری ظرفیت خازن

اگر قصد خرید مولتی متر با توانایی سنجش ظرفیت خازن را دارید باید به این نکته دقت کنید که مولتی متر ها از روش متفاوتی از خازن و سلف سنج ها (LCR Metter) برای اندازه گیری ظرفیت خازن استفاده می کنند. یک خازن سنج یا LCR با استفاده از یک سیگنال دقیق AC با فرکانس مشخص و دقیق اندازه ظرفیت خازن را مشخص می کند. این تکنیک بسیار دقیق تر از تکنیکی است که مولتی متر ها برای اندازه گیری ظرفیت خازن استفاده می کنند. پس اگر برایتان اهمیت دارد که به دقت خازن و سلف را اندازه گیری کنید ، مولتی متر گزینه خوبی برای شما نیست و باید LCR بخرید. مولتی متر ها با شارژ و سپس ثبت زمان و نرخ تخلیه خازن ظرفیت خازن را مشخص می کنند. به هر حال این روش به دلایل زیادی مثل جذب دی الکتریک ، جریان نشتی ، اتلاف و مقاومت معادل سری ، روش دقیقی نیست. برای همین هم نمی توانید به مقادیر اندازه گیری شده ظرفیت خازن توسط مولتی متر آنچنان اعتماد کنید.

• فرکانس متر یا فرکانس شمار

اگر لوازم خانگی و صنعتی شما در برابر فرکانس حساس هستند (که معمولا هستند) و  نیاز به برق AC با فرکانس ثابت دارند و یا نیاز دارید که فرکانس سیگنال در حال اندازه گیری را بدست آرید. شما نیاز به قابلیت فرکانس شماری در مولتی متر دارید. مولتی متر هایی که قابلیت فرکانس شماری دارند معمولا به صورت لحظه ای فرکانس و دوره کاری و عرض پالس را محاسبه کرده و نشان می دهند. یادتان باشد مولتی متر های معمولی معمولا فرکانس شمار نیستند و خرید مولتی متر هایی که که فرکانس شمار دارند معمولا برایتان گران تر تمام می شود.

• اندازه گیری دما در مولتی متر

برخی از مولتی متر ها دارای قابلیت اندازه گیری دما هستند. معمولا این دستگاه ها با دارای دو دماسنج و یا یک دماسنج تفاضلی (اخلاف دما بین دو نقطه) می توانید در آن واحد یا دو دما را بسنجید و یا اخلاف دمای بین دو نقطه را اندازه گیری کنید. این کاربرد معمولا بسیار رایج تر از کاربرد استفاده از مولتی متر به عنوان یک دماسنج ساده است ! اگر نیاز به دماسنجی و مخصوصا سنجش اختلاف دمای دو محیط مختلف دارید می توانید از مولتی متر دماسنج دار بخرید. اما یادتان باشد خرید مولتی متر دماسنج دار معمولا گران است .

امکانات پیشرفته مولتی متر ها

به علاوه امکانات ساده و نیمه پیشرفته که در بالا گفتیم ، برخی از امکانات و عملکرد ها در مولتی متر ها وجود دارد که پیشرفته است و معمولا خرید مولتی متر دارای امکانات پیشرفته به غیر از نیاز مشخص و کارهای دقیق ، فرق چندانی با مولتی متر نیمه پیشرفته ندارد اما خرید این نوع از مولتی متر ها معمولا هزینه زیادی در پی خواهد داشت.

• صفحه گرافیکی

برخی از مولتی متر های پیشرفته دارای صفحه های نمایشگر گرافیکی هستند که می تواند اندازه گیری های شکل موج های متناوب را به شکل لحظه ای انجام داده و به شکل یک نمودار نشان دهد. اگر به دنبال ناهنجای خاص و یا پیدا کردن منشا یک نویز در سیگنال ها هستید این امکان بسیار به کارتان خواهد آمد. اگر معمولا در حال کار با شکل موج های پیچیده و غیر خطی خستید واقعا به صرفه است که یک مولتی متر گرافیکی برای خودتان داشته باشید.

• قابلیت ثبت داده ها

امکان ثبت داده ها به شما اجازه می دهد که داده های اندازه گیری شده از یک مورد خاص را مشاهده و مستند کنید تا در بازه زمانی خاصی تغییرات آن را مشاهده نمایید. نرم افزار جمع آوری داده می تواند داده های گرفته شده از مولتی متر شما را ثبت و دسته بندی کند و سپس نمودار ها و آمار بسیار دقیقی از تغییرات مختلف برای شما ترسیم کند که برای آنالیز و نتیجه گیری بسیار موثر و مهم است. چنین امکانی برای نصب و تعمیر و پایش سامانه هایی مانند کولر یا تهویه مطبوع ، گرمایش ، موتور های الکتریکی و ... بسیار کاربردی است .

• امکان فیلتر پایین گذر

فیلتر پایین گذر (Low Pass Filter) در مولتی متر یک امکان تخصصی برای عیب یابی و تعمیر راه انداز های موتور الکتریکی است. خروجی یک راه انداز با فرکانس متغیر (VFD) یک ولتاژ سینوسی با مدلاسیون عرض پالس برای موتور ارسال می کند. حتی اگر مولتی متر شما به امکان RMS واقعی مجهز باشد ، به دلیل پهنای باند بالا، باز هم در این مورد دچار مشکل در اندازه گیری خواهید شد. فیلتر پایین گذر تعبیه شده طراحی شده اس که فرکانس های بالای ۱ کیلوهرتز را در زمان اندازه گیری ولتاژ های AC فیلتر کند. این کار دقت را در مورد شکل موج های سیسنوس ساختگی و PWM که در راه انداز های موتور و اینورتر ها استفاده می شود بالا می برد.

• حالت امپدانس پایین

همان طور که در بالا اشاره کردیم ، مولتی متر ها دارای امپدانس بالایی هستند. این امپدانس بالا در حالت های خاص مانند ایجاد حالت شبه خازنی بین سیم های دارای جریان، باعث ایجاد خطایی به نام ولتاژ روح یا ولتاژ القایی می شود. در زمانی که شک در مورد حضور ولتاژ روح وجود دارد ، امپدانس پایین تنها راه غلبه بر این مشکل است . در صورتی که مشکوک هستید که ممکن است در کاربرد های شما هم ولتاژ روح به وجود بیاید باید دست به خرید مولتی متر دارای حالت امپدانس پایین بزنید.

• حالت اهم متر هوشمند

اهم متر هوشمند یا سیستم جبران هوشمند افست ، یک امکان خاص در برخی مولتی متر ها است که مانند حالت امپدانس پایین برای رسیدن به دقت بالا در برخی وضعیت های خاص به کار می رود. این سیستم با انداز گیری مقاومت با استفاده از دو جریان آزمایشی جداگانه،مشخص می کند که آیا در ولتاژ ورودی افست (Offset) وجود دارد یا نه ، با این کار از ورود ولتاژ های غیر منتظره به اندازه گیری جلوگیری می کند.

• ظرفیت تحمل انرژی

برای این که خودتان را از خطر برق گرفتگی محافظت کنید ، بهتر است ظرفیت انرژی الکتریکی مدار ها و کابل هایی که با آن ها کار می کنند را بدانید و یا حداقل از آن ها تا حدودی آگاه باشید. یادتان باشد مدارهایی با ظرفیت بالای انرژی برای رساندن توان بالای الکتریکی طراحی شده اند و در نتیجه اشتباه در اندازه گیری و تست روی این مدار ها هم احتمالا انرژی الکتریکی بیشتری را به شما منتقل خواهد کرد. اندازه گیری روی مدار های الکتریکی که برای جریان های بالا طراحی شده اند باید با مولتی متر هایی انجام شود که می توانند این توان ها را تحمل کنند. پس در خرید مولتی متر باید به این که قرار است چه مدارهایی را با آن آزمایش کنی هم فکر کرده باشید. کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک (IEC) ، ۴ دسته بندی در این مورد اعلام کرده است که تمام تولید کنندگان معتبر مولتی متر ها در جهان باید روی محصولاتشان قید کنند که محصولشان در چه دسته ای قرار دارد. با این نشان روی محصول هر کسی به سادگی می تواند بفهمد که بیشترین ولتاژ گذرا که مولتی متر می تواند آن را تحمل کند چقدر است. معمولا مولتی متر های دستی موجود در بازار از نوع CAT III یا  CAT IV هستند.

 جدول زیر نشان دهنده دسته بندی هاست :

• رتبه بندی ولتاژ (Voltage Rating)

فاصله ای زیاد بین رتبه های ولتاژ معمول در بین لوازم خانگی و صنعتی الکتریکی وجود دارد. بسیار مهم است که در زمان خرید مولتی متر ، باید مولتی متری را انتخاب کنیم که بتواند بیشترین ولتاژ ممکن در کاربرد های ما را تحمل کند. برای همین باید بدانید بیشترین ولتاژی که ممکن است در مدار شما وجود داشته باشد چند ولت است.

• ولتاژ گذرا (Transient Voltage)

ولتاژ گذرا ممکن است در اثر پدیده های طبیعی مانند آذرخش اتفاق بیفتد، همچنین ممکن است این ولتاژ ها به خاطر تغییرات لحظه ای در سیستم توزیع برق به وجود بیاید. ولتاژ های گذرا می توانند از چندصد ولت تا چندین هزار ولت متغیر باشند. البته این ولتاژ ها همان طور که از اسمشان هم بر می آید گذرا هستند و حدود ۵۰ تا ۲۵۰ میلی ثانیه دوام می آورند.

نشانه های امنیتی

تولیدکنندگان معتبر و مسئولیت پذیر مولتی متر دیجیتال ، معمولا از موسسات مستقل استاندارد مختلف گواهی نامه معتبری در زمینه امنیت کار با محصولات خود دریافت می کنند. این نشان های استاندارد در واقع نشان دهنده این هستند که مولتی متر آزمایش های امنیتی موسسات استاندارد را با موفقیت پشت سر گذاشته است. این نشان های امنیت معمولا در پشت مولتی متر ها قرار دارند ، همچنین حتی ممکن است روی سیم های مولتی متر ها هم لوگوی نشان امنیتی به نشانه تست شدن سیم ها (پروب ها) هم نقش بسته باشد. البته تولید کنندگان مولتی متر های تقلبی ممکن است این نشان ها را تقلید کرده و روی محصولات خود چاپ کنند. بنابراین سعی کنید برای خرید مولتی متر مناسب همیشه به فروشندگان معتبر مراجعه کنید. در پایان تعدادی از نشان های امنیتی را که ممکن است پشت مولتی متر ها مشاهده کنید را مشاهده می کنید

راهنمای خرید و فروش مولتی متر 
شرکت سنجش دقیق پاسارگاد یکی از مراجع فروش تجهیزات آزمایشگاهی و مراکز فروش مولتی متر  در ایران می باشد که همواره در تلاش است تا با ارائه محصولاتی با کیفیت از مطرح ترین برند های موجود در دنیا، کاربران را در خرید وسایل مورد نیاز یاری نماید.

جهت کسب اطلاعات بیشتر از طریق یکی ار راه های ارتباطی شرکت با در تماس باشید